daima ileriye
P4C, çocuğa “ne düşüneceğini” öğretmez; “nasıl düşüneceğini” öğretir.
P4C yani Çocuklar İçin Felsefe, çocukların büyük sorular etrafında birlikte düşünmesini sağlayan bir eğitim yaklaşımıdır.
Mesela bir çocuk şunu sorar:
“Doğruyu söylemek her zaman iyi midir?”
Başka biri der ki:
“Peki doğruyu söylemek birini üzüyorsa?”
İşte P4C tam burada başlar.
Çocuk ezber yapmaz.
Cevabı öğretmenden beklemez.
Kendi fikrini kurar.
Arkadaşını dinler.
İtiraz etmeyi öğrenir.
Gerekçe sunar.
Düşüncesini değiştirmenin zayıflık değil, gelişim olduğunu fark eder.
P4C bir ders değil; çocuğun zihninde yakılan bir kıvılcımdır.
Çünkü geleceğin en güçlü çocukları, sadece çok şey bilenler değil;
soru sorabilen, düşünebilen, dinleyebilen ve karar verebilen çocuklardır.
Daha çarpıcı kısa tanım:
P4C, çocuğun aklına verilen bir cevap değil; zihnine bırakılan güçlü bir sorudur.
P4C yani Çocuklar İçin Felsefe, çocuklara felsefe tarihi anlatmak değildir.
Bir soru etrafında çocukların birlikte düşünmesini sağlamaktır.
P4C nasıl uygulanır?
1. Çocuklar çember şeklinde oturur
P4C’de sınıf düzeni önemlidir. Çocuklar öğretmene dönük değil, birbirlerine dönük oturur.
Çünkü amaç öğretmeni dinlemek değil;
birbirini duymak, düşünmek ve tartışmaktır.
2. Bir uyaran verilir
Derse doğrudan “adalet nedir?” diye başlanmaz. Önce çocuğun zihnini harekete geçirecek bir şey verilir.
Bu uyaran şunlar olabilir:
- Kısa bir hikâye
- Bir resim
- Bir video
- Bir nesne
- Bir olay
- Bir masal
- Bir soru kartı
Örnek uyaran:
Bir çocuk sınıfta yalan söyleyerek arkadaşını koruyor.
Öğretmen bunu öğreniyor.
Çocuk doğruyu söylemedi ama arkadaşını üzülmekten kurtardı.
3. Çocuklardan soru üretmeleri istenir
Öğretmen hazır cevap vermez. Çocuklara şöyle sorar:
“Bu hikâyede seni düşündüren ne oldu?”
“Buradan hangi soruyu çıkarabiliriz?”
Çocuklardan şu tür sorular gelebilir:
Yalan söylemek her zaman kötü müdür?
Birini korumak için yalan söylenebilir mi?
Doğru olan şey her zaman iyi midir?
Arkadaşlık mı daha önemlidir, doğruluk mu?
4. Bir ana soru seçilir
Çocukların ürettiği sorular tahtaya yazılır. Sonra birlikte bir soru seçilir.
Örnek ana soru:
“Doğruyu söylemek her zaman iyi midir?”
İşte P4C oturumu bu soru üzerinden ilerler.
5. Çocuklar fikirlerini söyler
Kolaylaştırıcı yani öğretmen çocuklara söz verir.
Ama burada önemli olan şu:
Çocuk sadece “evet” ya da “hayır” demez.
Fikrini gerekçelendirir.
Öğretmen şöyle sorar:
“Neden böyle düşünüyorsun?”
“Buna bir örnek verebilir misin?”
“Arkadaşının fikrine katılıyor musun?”
“Fikrini değiştiren bir şey oldu mu?”
6. Öğretmen cevap vermez, düşünmeyi derinleştirir
P4C’de öğretmen hâkim gibi karar vermez.
“Doğru cevap budur” demez.
Onun görevi şudur:
Soru sormak, düşünceyi açmak, çocukların birbirini dinlemesini sağlamak.
Mesela çocuk der ki:
“Yalan söylemek kötüdür.”
Öğretmen sorar:
“Peki birini ölümden kurtarmak için yalan söyleseydin yine kötü olur muydu?”
İşte burada çocuk düşünmeye başlar.
7. Farklı fikirler karşılaştırılır
P4C’nin en güçlü tarafı burasıdır.
Çocuk şunu öğrenir:
Herkes benim gibi düşünmek zorunda değil.
Farklı fikir düşmanlık değildir.
Bir fikre itiraz etmek saygısızlık değildir.
Düşüncemi değiştirmek yenilgi değildir.
8. Oturum sonunda değerlendirme yapılır
En sonda çocuklara kısa sorular sorulur:
Bugün ne düşündün?
Fikrin değişti mi?
En çok hangi soru seni etkiledi?
Arkadaşından ne öğrendin?
Bu bölüm çocuğun kendi düşünmesini fark etmesini sağlar.
P4C oturumu örnek akış
Süre: 40 dakika
Konu: Adalet
Uyaran: Bir çocuğa sınıfta haksız yere ceza verilmesiyle ilgili kısa hikâye
Ana soru:
“Adalet herkese aynı davranmak mıdır?”
Tartışma soruları:
Herkese aynı davranmak adil midir?
İhtiyacı olana daha fazla yardım etmek adaletsizlik midir?
Ceza vermek adalet midir?
Affetmek adaletin bir parçası olabilir mi?
Kapanış sorusu:
“Bugün adalet hakkında fikrin değişti mi?”
P4C’de öğretmenin kullanacağı güçlü sorular
Neden böyle düşünüyorsun?
Buna bir örnek verebilir misin?
Bunun tersi mümkün mü?
Herkes böyle düşünse ne olurdu?
Bu düşünceni ne değiştirebilir?
Arkadaşının fikrinde sana mantıklı gelen bir şey var mı?
Bu düşünce adil mi, iyi mi, doğru mu?
P4C’nin özü
P4C’de çocuklara bilgi yüklenmez.
Çocukların zihni çalıştırılır.
Çocuk konuşur.
Dinler.
Sorgular.
Gerekçe sunar.
Başkalarının fikrine saygı duyar.
Kendi düşüncesini kurar.
En güzel tanımıyla:
P4C, çocuğa cevap vermek değil; çocuğun içinde düşünceyi uyandırmaktır.
icarusp4c 